Jozef, de (pleeg)vader van Jezus

Wie is deze Jozef?

De zoektocht naar het leven van Jozef startte na een vraag waar ik niet direct antwoord op wist: Waarom is er wel een Maria verering[1] en geen Jozef verering?

Eren of vereren

Als eerste is er een verschil tussen eren en vereren.

Eert uw Vader en Uw moeder en uw dagen zullen verlengd worden in het land dat de Heer uw God u geeft.[2]

Dit staat tegenover een ander gebod. Gij zult geen andere beelden maken en deze vereren [3](aanbidden, ervoor neerbuigen, dienen)

In de Katholieke kerk vereren ze Maria door haar als voorbidster te zien. De weg waarlangs men kan bidden tot God. Maria zelf wordt niet aanbeden, alleen God kan aanbeden worden.

Als we de vraag opnieuw formuleren ziet hij er zo uit:

Waarom krijgt Maria wel eer als moeder van Jezus en Jozef niet als vader van Jezus?

Een reden kan zijn dat Elizabeth Maria “Gezegend onder de vrouwen”[4] noemt en waarop Maria bevestigend reageert: “Van nu af aan zullen alle geslachten mij zalig spreken”[5]

Een reden kan zijn dat Maria de natuurlijke moeder van Jezus was, maar dat hij niets van Jozef heeft meegekregen. Jozef was zijn stiefvader. Wettelijk gezien was Jezus weer wel de zoon van Jozef. Zo zag iedereen hem ook[6]

In de cultuur van die tijd is het best wel vreemd dat Maria meer aandacht krijgt dan Josef. Mannen waren belangrijk en vrouwen niet. 

Maria is een bijzondere vrouw.

Maria is een tiener als zij de boodschap van de engel aanvaard. Zij wist wat het betekende om ongehuwd zwanger te raken[7]. In die tijd was dat een doodzonde. Zij vertrouwde op Vader God, dat Hij zelf voor zijn Zoon zal zorgen. Zij vertrouwde, ook al wist ze niet hoe haar leven verder zal gaan.

Hier kun je een verbinding maken met onze tijd. Zonder het te willen en zonder het te kunnen keren is de coronacrisis ons leven binnengekomen. Niemand kon zijn rol oefenen en niemand weet welke rol in de toekomst van ons gevraagd wordt. 

Hoe zou dat voor jou zijn als je persoonlijke wensen en mogelijkheden voor de toekomst ineens veranderen buiten jou om? Hoe zou je reageren?

Jozef ervaart verlies maar blijft wie hij is. Hij stelt barmhartigheid boven recht en past dit toe in zijn leven. Wat stel jij bovenaan als het onverwachts anders loopt dan je gepland had en je hebt de regie niet in eigen handen?

Authentiek en integer

Als we verder zoeken in de bijbel komen we een aantal karaktereigenschappen te weten in het boek Mattheus, hoofdstuk 1 (en verder in 2)

  • Hij was oprecht, rechtschapen, zocht het goede als Joodse man. (vers 19)
  • Hij was integer en zocht naar integere oplossingen voor hemzelf en anderen. Hij wilde Maria niet te schande maken in het openbaar (vers 19)
  • Hij staat boven zijn ego. Hij wilde haar daarom in stilte verlaten, zodat ze met de andere man kon trouwen.
  • Hij had ontzag voor God en hij is gevoelig voor het spreken van God.
    • Hij ziet een engel van de Heer in zijn droom. (vers 20)
  • Hij kende de schriften goed.
    • Hij kende de schriften en herkende de profetie die de engel hem noemde, zodat hij wist dat dit een zuivere profetie was. (vers 23)
  • Hij gehoorzaamt aan de leiding van God zonder verdere vragen te stellen 
    • Hij neemt Maria in zijn huis. (vers 24)
  • Jozef beheerst zichzelf en seksuele verlangens. Maria blijft maagd tot Jezus is geboren. (vers 25)

Ontmoetingen met de engel van de Heer

Jozef heeft veel ontmoetingen met de engel van de Heer. 

In de eerste ontmoeting vertelt hij Jozef dat er geen andere man in het spel is. Maria is hem trouw geweest en het kind is door God zelf in de moederschoot geschapen.

Als de wijzen uit het oosten zijn vertrokken verschijnt er weer de engel van de Heer in zijn droom en waarschuwt hem om naar Egypte te vluchten omdat Herodes de kinderen van Bethlehem ging vermoorden. Hij was bang voor de nieuwe Koning.

Als Herodes gestorven is krijgt Jozef weer verschijning van een Engel in zijn droom die hem vertelt dat hij terug kan keren naar Israël.

Later geeft God hem nog een keer een aanwijzing in zijn droom en vertrekt hij van Judea naar Galilea. Als hij terugkomt vertelt de engel hem dat hij niet in Judea moet blijven maar in Galilea mag gaan wonen.

Jozef is daadkrachtig in optreden

Jozef redt verschillende keren het leven van Jezus door de juiste beslissingen te maken. 

De eerste keer door zijn besluit Maria in stilte te verlaten. 

Hij had ook het recht om haar aan te klagen voor overspel, ze waren in ondertrouw met de gelijke rechten als een huwelijk.

Op overspel stond de doodstraf door steniging. In dat geval zou het kindje in haar buik met haar gestorven zijn.

De tweede redding volgt door gehoorzaam de aanwijzingen van de engel in zijn droom te volgen. Niet afwachten maar direct en midden in de nacht met een baby op pad gaan en de grens met Egypte passeren was een hachelijke onderneming. Jozef moppert niet, klaagt niet en noemt geen bezwaren. Hij gaat en vertrouwde op de leiding van God, zonder dat hij wist hoe het verder zou gaan.

Opvallend is dat Jozef nergens tegenwerpingen maakt.  Waar Zacharias onmogelijkheden opnoemt, Maria vraagt hoe het zal gaan is hij gehoorzaam aan God en aan mensen. 

Deze eigenschap brengt hem ver. Keer op keer kiest hij ervoor om de ontvangen leiding te gehoorzamen in de overtuiging dat God uiteindelijk de regie over zijn leven heeft en het niet uit de hand zal lopen. Hij heeft dit waarschijnlijk al van jongst geoefend en is daarin getraind, 

Hij Wilde handelen naar de Joodse wet. Hij gehoorzaamt ook de overheid als ze vragen naar Bethlehem te gaan. Hij gehoorzaamt ook de aanwijzingen van de Engel van de Heer.

Wat kunnen we leren van Jozef?

  • Hij was een rechtvaardig man. Zijn karakter en zijn houding zijn gevormd door de wetten van God. Hij voelt aan begrijpt hoe je een ander lief kan hebben. Hij maakt geen gebruik van de rechtsregel maar handelt vanuit relatie naar Maria, zonder dat iemand dat van hem vraagt.
  • Hij wil God dienen en dat mag hem een prijs kosten. Hij neemt de schande op zich door Maria te huwen, waarmee hij instemt dat hij een voorhuwelijks kind heeft verwekt. Hiermee verloor hij zijn aanzien in de Joodse gemeenschap. Dat was lijden voor een man die rechtvaardig wilde zijn.
  • Hij heeft een persoonlijk geloof in God en past dit toe in zijn leven. Als de Engel hem de eerste keer een oude profetie laat horen herkent hij dit en weet dat de Engel een Boodschapper is van God. Hij heeft meerdere keren een ontmoeting met een engel gehad, in de tijd dat de schaars waren. (Het volk dacht dat God hen verlaten had)
  • Hij komt in beweging en vertrouwd op de leiding van God, ook al weet hij niet hoe het af gaat lopen. Hij kent de toekomst niet maar laat zich leiden door God. Hij weet alleen dat de Messias het volk zal gaan redden, maar ook hem. Daar zet hij alles op in. Hij doet dit zonder tegenspraak of gemopper.
  • Hij deelt zijn leven samen met Maria. Hij neemt Maria mee naar Bethlehem, als hij zich in moet schrijven. Maria gaat met hem mee naar de Tempel, dit was verplicht voor mannen.

Jozef redt als pleegvader het leven van Jezus en Jezus redt later het leven van Jozef door hem eeuwig leven te geven. Hoe mooi is dat als een vader zijn leven inzet om zijn kind te redden. Hoe mooi is het als een kind zijn leven inzet om zijn vader te redden!

Terug naar de vraag waarom er geen Jozef verering is.

Welke antwoorden kun je daar zelf voor bedenken? 

De redenen die voor de hand liggen lijken de volgende:

  • Er is een verlegenheid met mannen die handelen naar Gods hart, gehoorzaam zijn aan Gods leiding.
  • Het was/is niet zo mannelijk om alles samen met je vrouw te doen. In deze samenleving valt dat wel mee, maar in die tijd was dat heel anders. Vrouwen waren tweederangs burgers.
  • En de belangrijkste misschien wel is dat Maria een hele bijzondere rol had die eenmalig aan een vrouw werd geschonken en wordt geromantiseerd. Het is veiliger om te wensen om net zo te zijn als zij dan te zijn zoals Jozef. Zijn (manier van) leven is in deze tijd nog concreet na te volgen.
    • Door te werken aan karaktervorming door gehoorzaamheid aan God
    • Door bereidheid om een prijs te betalen, de moeite ervoor over te hebben en de rol aan te nemen die God toebedeeld, ook al is dit een schaduwrol.
    • Door het onderhouden van een persoonlijke relatie met God en kennis van het Woord.
    • Door in beweging te komen zonder te mopperen of bezwaren als er iets van Gods leiding op te merken is. 
    • Door je leven met anderen te delen, je te richten op het samen en het grotere doel, in plaats van het individualistische op jezelf gericht zijn.
    • Door een priester te zijn voor het gezin, duidelijke beslissingen te nemen en de consequenties te aanvaarden.

Conclusie is dat Jozef navolgen;

  1. Een sterven aan jezelf is en je leven geven om anderen te dienen en te redden. 
  2. Niet zo populair en romantisch is, maar met inzet van je leven een hoger doel dienen.

Niet populair dus. Maar het snijdt wel hout, om in  de timmermanstermen van Jozef te blijven.

Wat is dat hogere doel? God is bezig om zijn kinderen thuis te laten komen. De tijd raakt vol. Ben jij bereid net als Jozef en Maria dienstbaar te zijn in het grote plan van God?

  • Het antwoord van Maria was: Ik wil de Heere dienen. Laat er met mij gebeuren wat u hebt gezegd. (NBV)
  • Jozef deed wat de Engel hem bevolen had en nam Maria tot zijn vrouw.

Wat is jouw antwoord?


[1] Dit vindt plaats in de katholieke, koptische en orthodoxe kerken.

[2] Exodus 20:12

[3] Exodus 20:4-5

[4] Lucas 1:42

[5] Lucas 1:48

[6] Johannes 6:42

[7] Deuteronomium 22:23-25

Dit bericht is geplaatst in Artikelen met de tags , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.